Jaka powinna być architektura monetarna?

Skąd się biorą kryzysy?

Jeżeli popyt na towary i usługi spada, przedsiębiorcy zaczynają obniżać ceny lub rezygnować z ich podnoszenia. Jeśli ceny zaczną spadać ludzie powstrzymują się od zakupów, licząc że będzie taniej i przyczyniają się tym samym do dalszego spadku popytu. Z kolei spadek popytu wiąże się ostatecznie ze spadkiem produkcji i wzrostem bezrobocia. Widać więc, że interwencja państwowej instytucji jest tutaj niezbędna, aby wahania popytu łagodzić i przez to utrzymywać bezrobocie na niskim poziomie. W obecnej architekturze monetarnej to bank centralny pełni rolę instytucji, która ma na celu łagodzenie cykli ekonomicznych. Czyni to poprzez regulację przy pomocy stóp procentowych, po których banki mogą pożyczać pieniądze od banku centralnego lub pożyczać pieniądze bankowi centralnemu. Jednak mimo to obserwujemy istnienie kryzysów gospodarczych spowodowanych spadkiem popytu i to czasami dosyć głębokich. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest istnienie opóźnienia w przepływie informacji (pieniędzy) od banku centralnego do przedsiębiorców, którzy decydują o tym ile towarów produkować i ile zatrudnić pracowników.

arch monetarna

 

Jeżeli bowiem następuje spadek ilości towarów jakie przedsiębiorcy sprzedali, to zanim bank centralny obniży stopy procentowe, banki dostosują do nowych stóp procentowych ofertę kredytową, klienci banków dowiedzą się o tym, wezmą te kredyty i coś za nie kupią, upływa sporo czasu. Jest to czas rzędu pół roku do roku. W tym czasie pracodawcy widząc spadek popytu na swoje towary zdążą zwolnić część pracowników, a ci nie będą mieli za co kupować i sami przyczynią się do dalszego spadku popytu. Dlatego w razie spadku popytu potrzebne jest jak najszybsze dotarcie pieniędzy do przedsiębiorców. I to nie dotarcie w jakiejkolwiek formie, np. dokapitalizowania przedsiębiorstw, ale każdemu przedsiębiorcy powinna przypaść kwota proporcjonalna do wartości produkowanych przez niego towarów. Tylko taka forma zachęca bowiem do utrzymania lub zwiększenia produkcji. Dokapitalizowanie przedsiębiorstwa w sposób niezależny od ilości produkowanych przez niego towarów nie motywuje właściciela do utrzymania lub zwiększenia produkcji. Nie powstrzyma więc zwalniania pracowników w tym przedsiębiorstwie.

 

Nowa lepsza architektura monetarna

Wyobraźmy sobie następujący system. Na przedsiębiorstwa nałożony jest stosunkowo wysoki podatek przychodowy (proporcjonalny do przychodu), np. 6% wartości przychodu. W standardowej sytuacji, połowę tego podatku państwo zwraca przedsiębiorcom z powrotem w ciągu miesiąca od wpłaty. Jeśli jednak wystąpi kryzys państwo zwraca przedsiębiorcom więcej niż połowę. O wielkości różnicy decyduje Rada Polityki Pieniężnej, a różnicę pokrywa bank centralny. W przypadku gdy koniunktura się przegrzewa państwo zwraca przedsiębiorstwom mniej pieniędzy niż 3%, hamując tym samym inflację. Różnica nie może zostać własnością skarbu państwa, lecz jest zwracana do banku centralnego. Zobaczmy jak bardzo skróciliśmy okres od decyzji banku centralnego do dotarcia pieniędzy do przedsiębiorstw w formie zysku ze sprzedaży. Zwrotu pieniędzy przedsiębiorcom można dokonać następnego dnia po decyzji banku centralnego. Tymczasem w obecnym systemie pieniądze docierają do przedsiębiorstw 6-12 miesięcy po decyzji banku centralnego. W tym czasie przedsiębiorcy widząc ciągły spadek popytu zaczną zwalniać pracowników, a zwolnieni pracownicy przestaną kupować, co pociągnie za sobą dalszy spadek popytu.

 

Pozostałe koszty oparcia architektury monetarnej o stopy procentowe

W obecnej architekturze monetarnej opartej o stopy procentowe rola banków jest ogromna. To one dostają dostęp do tańszych lub droższych pieniędzy i są pośrednikami między bankiem centralnym a resztą społeczeństwa. Od ich dobrej woli zależy reakcja na zmianę stóp procentowych. Z jednej strony daje to okazję do nadmiernych zysków tej branży. Jeśli spojrzymy na polską giełdę, to zobaczymy, że wśród największych i najbardziej zyskownych spółek najwięcej jest tych z branży bankowej. Branża, która nic nie produkuje, tylko dystrybuuje pieniądze, zarabia najwięcej. Oczywiście odbywa się to kosztem pozostałych branż, a także kosztem zwykłych obywateli, którzy są pracownikami. Z drugiej strony banki mają władzę nad całą gospodarką. Bank centralny generuje pewne bodźce, ale banki nie muszą na te bodźce reagować, zwłaszcza że decyduje o tym stosunkowo niewiele osób, które są głównymi właścicielami banków. W interesie najbogatszych ludzi (w tym właścicieli banków) nie leży stabilizacja. W ich interesie jest duże rozchwianie koniunktury, po to by mogli kupować akcje tanio, a potem je drogo sprzedawać. Trzeba również wziąć pod uwagę, że kredyty udzielane przez banki przeznaczane są na zakup pewnych towarów i usług znacznie częściej niż na zakup innych. Najważniejsza tutaj jest branża budowlana. Jej kondycja zależy w znacznym stopniu od tego jak dużo kredytów banki udzielają. Prowadzi to do szczególnie dużych oscylacji popytu na produkty branży budowlanej. Prowadzi też do wydłużenia czasu dopływu pieniędzy do przedsiębiorstw innych branż. Jeśli bowiem kryzys wybuchnie w innej branży niż budowlana, to bank centralny zachęci banki do udzielania większej ilości kredytów. Te udzielą kredytów przede wszystkim na produkty budowlane, co z powoduje nadmierny wzrost popytu na te produkty, oraz bardzo opóźniony wzrost popytu na inne produkty. Optymalnym rozwiązaniem byłby jednakowy wzrost popytu na wszystkie produkty. Warto również nadmienić, że część udzielonych kredytów zostanie przeznaczona na produkty zagraniczne. Z kolei bank centralny poprzez regulację stóp procentowych nie wpływa na popyt zagraniczny na krajowe produkty. Jest to poważna wada, która jest eliminowana przez regulację poprzez podatki.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s